داستان تاریخی زریر

ارسال شده توسط: adminsobh انتشار در: ادبیات و داستان تاریخ ایجاد: 2017-12-11 بازدید: 329 نظر: 0

زریر دهنه ی اسبش را کشید. اسب سیاه تنومند گامی دیگر پیش گذاشت و ایستاد .گویی برای هجوم بردن به تورانیان بیتابی میکرد.

زریر نیزه ی بلند و سنگینش را سر دست بلند کرد. با آن خدنگِ سه پر و پولادین که با غلافی همچون سرِ شیر به بدنه ی نیزه وصل می شد، به درخت سپیداری جوان می ماند که سراسر تنه اش را منبت کاری کرده باشند. اسوارانش از سرِ شگفتی و سرافرازی می گفتند پانصد من بلخی وزن دارد، و البته اغراق می کردند. اسبش زیر وزن جانکاه برگستوان درخشان و خاردارش آرام ایستاد. از وقتی اسبی تازه بالغ شده بود به آخور سپهسالار بلخ وارد شده بود و حالا سال ها بود که پا به پای زریر در نبردها تاخته و رزم آور جسته بود. یک بار پیش از این، هنرنمایی زریر را در میدان دیده بود و می دانست که سوارش ترجیح می دهد اسبش هنگام نیزه بازی های دشوار آرام بر جای بماند. زریر نیزه را دور دستش چرخاند و بعد آن را با نوک بر زمین کوبید. نیزه همچون پره ی چرخ گردونه ای غول آسا در اطراف دستان

زره پوش پهلوان چرخید و چندان با شتاب به زمین خورد که یک وجب در خاک فرو رفت. خاکی که از خون دلیران و رزم آوران خیس و گل آلود شده بود و گه گاه پای اسبان و چرخ گردونه ها در آن می لغزید.

 

زریر آرام بر اسبش نشست و منتظر ماند تا غوغای لشکریانش که هنرنمایی اش با نیزه را تشویق می کردند، فرو بنشیند. به قدر تیرپرتابی از صف سربازانش پیشتر آمده بود و درست در وسط میدان نبردِ بین دو سپاه ایستاده بود. غرش و هیاهوی شادمانه ی سوارانی که دلاوری سردارشان را می ستودند چندان بلند بود که گویی چند قدم عقب تر ایستاده اند. هرچند فاصله شان با او به قدر مغاک میان مرگ و زندگی بود.

 

در برابرش، لشکر تورانی صف بسته بودند. بیش از تیررس کمانگیران از او فاصله داشتند و این جایی بود که دو هماورد با هم روبرو می شدند. جایی که اگر کمانگیران دو سو هم بخواهند به نامردی در نبردشان دخالتی کنند، نتوانند. از آن فاصله سواران تورانی همچون توده ای درهم و برهم از بدن و فلز می نمودند. سلاح و اسبانشان فرق چندانی با ایرانیان نداشت. چهره و رخسارشان نیز هم. تا همین چند سال پیش، مردانی که امروز در دو صف مرگبار روبروی یکدیگر قد علم کرده بودند، دوستانی بودند و خویشاوندانی که در دشت های سرسبز سغد و خوارزم اسب می تاختند و گور و میش شکار می کردند و شب هنگام در کنار آتش هایی که با هم برافروخته بودند، گرد می آمدند و با سری گرم از باده ی انگور، ترانه هایی کهن را در مورد پدربزرگ مشترکشان جمشید می خواندند و هم صدا با هم دم می گرفتند.

 

امروز اما، همان ها دشمن خونی هم بودند. دو هفته از نبرد میان ایرانیان و تورانیان می گذشت و دلاورانی بسیار از هردو سو بر خاک افتاده بودند. با گذرِ هر روز و با پاشیده شدن خونِ عقیق گون هر جنگاور بر خاک آوردگاه، یاد و خاطره ی جمشید و فریدون بیش از پیش از خاطرها محو می شد، و داستان های تلخ ترِ کشته شدن ایرج به دست برادرانش آشکارتر می گشت. زریر هفت روزِ نخست را پا به میدان نگذاشته بود. تا حدودی حرمت ارجاسپ را نگه می داشت، که سالار تورانیان بود و خویشاوندش محسوب می شد. پدربزرگش با پدربزرگ او پسرعمو بود، و به حرمت خونِ او که در رگِ حریف جاری بود، از ورود به میدان خودداری کرده بود. روز هفتم اما، ضرباهنگ نبرد تندتر شده بود. اردشیر، برادرزاده ی نژاده و تناورش که نوجوانی بود جویای نام، بی احتیاطی کرده و هنگام رجز خواندن بیش از حد به صف دشمن نزدیک شده بود. پس کمانگیری از آن میان به نامردی بر او تیر بارید و اردشیرِ دلاور و رمزجو پیش از آن که حریفی در خور را در میدان ببیند، با تیری که بر قلبش نشسته بود، از اسب سرنگون شد.آن روز دو سپاه برای نخستین بار بی مهابا با یکدیگر در آویختند. همان روز بود که مردانی که تا چندی پیش خویشاوند محسوب میشدند، از بوی خون مست شدند و خویش و بیگانه نشناختند. زریر دلاور در همان روز برای نخستین بار به سپاه تورانیان زد و از کشته پشته ساخت. آن روز نیزه اش را به همراه نبرده بود، و گرزِ سنگینِ گاوسرش را نیز هم. چون قرار نبود به میدان رود.اما وقتی قامت بلند و رشید اردشیر را دید که از اسب فرو افتاد، بی آن که زرهی شایسته بر تن کرده باشد، اسب سیاهش را هی کرد و پیشاپیش سپاهیانی که همچون خودش از خشم می خروشیدند، به صف دشمن زد.

 

فردای آن روز کهرم فرزند ارجاسپ پیش آمد و سرِ کمانگیری که اردشیر را به نامردی کشته بود را در برابر رسته ی ایرانیان بر زمین انداخت و پیام آورد که تورانیان را با نامردان کاری نیست و آن کس که فرزند شاه بلخ را از پای انداخته بود، دیگر آفتاب را نخواهد دید. مردان همه به ناخشنودی زمزمه کردند که از کجا معلوم این همان قاتل اردشیر باشد. زریر که چشم بر برادرش گشتاسپ دوخته بود، دید که اخمهایش حتی اندکی هم از هم باز نشد. آن روز، نخستین روزی بود که زریر با یال و کوپال و زره نامدارِ زرینش پا به میدان گذاشت. برادر کهترشان پادخسرو که از شاگردان برگزیده ی زرتشت بود، نیز در همان روز نفرین شده بر خاک افتاد. کشنده اش پهلوانی تورانی بود که نامخواست خوانده میشد. جوانی بود دلیر و در انداختن نیزه از پشتِ اسبِ بی زین چیره دست. زریر کودکی اش را به خاطر داشت که چند بار با پدر و مادرش به مهمانی خویشاوندانش به بلخ آمده بود. نامخواست پادخسرو را به انتقام خون برادرش کشته بود، که روز پیش به دست وی از پا در آمده بود.

زریر دست به زین برد و گرزِ هراس آورش را از بندِ زین افزار آزاد کرد. گرز را بالا برد و آن را دور سرش چرخاند و نعره ای جنگی سر داد. در جبهه ی روبرو، ویدرفشِ جادوگر که پیشاپیش صف سواران تورانی ایستاده بود، رجز خواندنش را چنان شنید که گویی در چند قدمی اش ایستاده باشد. زریرازآن فاصله به پاره ای از خورشید میماند که از آسمان به زمین افتاده باشد.زره سینه اش زرین بودو نقش شیری ژیان بر آن حک شده بود. کلاهخود شاخدارش و مغفر و ساقبند و بازوبند و رانپای پولادینش ر هم به زر آبداده بودند. چنان که حالااز دوردست به تندیس زرینی میمانست. حالا هفت روز بود که به انتقام خون اردشیر و خویشاوندان دیگرش به میدان می آمد و هر بار جانهایی جوان و گستاخ را می ستاند و می رفت.

 

مردی سخت دلیر و نیرومند بود این زریر. پیش از آن ویدرفش در میدان چوگان هماوردش شده بود و تندی و چابکیاش را دریافته بود. چالاکیای که از تنی چنان تنومندوقامتی چندان بلندوعضلات سنگین و بزرگش بعید بود. بامدادآن روز، وقتی کرپنان و اوسیجان مهرپرست به رسم هر صبح در برابر خیمه ی ارجاسپ گاوی قربانی کردند و روده هایش را برای پیشگویی وضع نبرد بیرون کشیدند، ارجاسپِ خشمگین رو به سرداران گزیده اش کرده بود و پرسیده بود که کدام دلیری است که خطر زریر را از سپاه تورانیان دفع کند. زریر در آن هفت روزی که به میدان آمده بود دلیران زیادی را به خاک انداخته بود. هیچ پهلوانی در نبرد تن به تن جز چند ضربتش را تاب نیاورده بود و در میان سوارکاران تورانی با هراس از عادت زریر سخن میگفتند که مغلوب شدگانش را با کوفتن گرزی بر سرشان عقوبت می کرد و سرشان را از هم می پاشید تا کسی نیمه جان از نبردش باز نگردد و نتواند فخر بفروشد که از چنگ زریر زنده به در رفته است.

ارجاسپ سه بار درخواست خود را تکرار کرده بود و از میان سواران هیچ کس را زهره ی آن نبود که آن روز به جنگ زریر بشتابد. تاآن که سالار تورانیان وعده کرد دخترش را به کشنده ی زریر بدهد، وآنگاه بود که ویدرفش پا پیش گذاشت. پهلوانی میانسال و سرد و گرم چشیده که در میان تورانیان به خاطر افسونها و نیرنگهایش مشهور بود. پدرش به طبقه ی کرپنان تعلق داشت و خودش نیز تا سنین جوانی کاهن ایندرای دلیر بود. فن گرفتن زهر از مار را هم ازاستادش در این جرگه آموخته بود و مشهور بود که اگر سلاحش جنگاوری را لمس کند، خدایان نفرینش خواهند کرد و به تب و لرزش خواهند کشت. اما حقیقت آن بود که تمام سلاحهایش را با زهر آب میداد.

ویدرفش در آن روز پرچم تورانیان را در دست داشت واین نشانگرآن بود که در برابر مبارزه جویی ایرانیان پا به میدان خواهد نهاد. درفشی سنگین با نقش گرگی سیاه بر فراز سرش در جنب و جوش بود. بادی خنک از چمنزارِ گسترده و سرسبز بر میخاست و بدنهای عرق کرده ی جنگاورانی که تازه زره در بر کرده بودند را نوازش میداد.

زریر یکی دو بار دیگر نعره کشید و با آواز بلند و مردانه اش سرودی را خواند که از خونخواهی اش حکایت میکرد. سرود به سوگ ایرج و ماجرای منوچهر اشاره داشت، اما همه میدانستند که زریر آن را به یاد برادرزادگان و برادرانش میخواند که در این روزها کشته شده بودند. به یاد شیرهورمزد که نیزه ی کهرم بر تیره ی پشتش نشسته بود، به یاد برادرزاده اش فرشاوردِ زیباروی که چندان محبوبِ همگان بود، و به یاد گرامی که پسر دلیر جاماسپِ موبد بود و وقتی درفش کاویانی بر خاک افتاده بود، آن را از خاک برگرفته و به صف ایرانیان بازش آورده بود. تورانیان دست به یکی کرده بودند تا در هنگامه ی نبرد مانع بازگرداندن درفش شوند. تبرزین یکی از ایشان دست گرامی را از آرنج قطع کرد، اما گرامی درفش را به دندان گرفت و همچنان که با گرز بر سر و روی دشمنان میکوفت، خود را به صف ایرانیان رساند. وقتی جاماسپ پیش دوید و درفش را از دستش گرفت، پهلوان بر زمین افتاد و در آغوشش جان داد. پشتش از تیرهای فراوانی که در آن فرو رفته بود به نیزاری میرماند.

 

زریر از سکوتی که بر میدان نبرد سایه افکنده بود فهمید که هراس در دل تورانیان رخنه کرده است. دستان چرم پوشش را به سر بردو شاخ کلاهخودش را گرفت و آن رااز سر برداشت. بادی خنک وزید و موهای بلندِ بافته و ریشِ بورِ پر چین و شکناش را که زیر کلاهخود از عرق خیس شده بود را پریشان کرد. زریر پیروزمندانه سرش را چرخاند تا برادرش را ببیند. گشتاسپ که دیگر پا به سن گذاشته بود، بر فراز تپه ای بر تختی زرین نشسته بود. کنارش مردی بلند قامت و سپیدپوش ایستاده بود که موهای بلند بورش از آن دوردست می درخشید. او زرتشت بود. پیامبری که خدایان کهن قبایل آریایی را دروغین می دانست. تا پیش از آن که ورِ سرب مذاب را انجام دهند، جاماسپ خردمند که با ستارگان سخن می گفت، بزرگترین دشمن او بود. اما وقتی به امر او زرتشت را از شهر بلخ بیرون کردند و دروازه ها را بر او بستند، خشکسالی پیش آمد. آنگاه شبی زرتشت گویی پرواز کرده باشد، از بام قصر گشتاسپ به زیر آمد و دعوتش را برای او تکرار کرد. آن روز ابری در آسمان پدیدار شد و بارانی بارید و به این ترتیب شکی در دل جاماسپ ریشه دواند. وقتی زرتشت اسبِ محبوب شاه بلخ را درمان کرد و قبول کرد تا برای اثبات حقانیتش فلز گداخته بر سینه اش بریزند، بسیاری به او گرویدند. وقتی زرتشت سالم و زنده از ورِ فلز مذاب بیرون آمد، حتی جاماسپِ شکاک نیز به او گرویده بود. شمار زیاد پیروانش را در صفوف ایرانیان میشداز آنجا فهمید که پیشاپیش لشکر آتشدانی بزرگ نهاده بودند و از گاوهای فربهی که کاهنان ارجاسپ برای مهر قربانی میکردند، در اردوگاه اثری نبود. پسران شاه و خودِ جاماسپِ خردمند نیز از زمره ی مغان بودند، که شاگردان برگزیده ی زرتشت محسوب می شدند. جاماسپ در شاگردی او رازِ خواندن آینده رااز روی ستارگان آموخته بود.    

 

گشتاسپ با آن ریشِ سپید و بدن تنومند، بر تختش نیم خیز شده بود و با نگرانی به برادرِ جنگاورش خیره می نگریست. بر خلاف آنچه که میاندیشید، زریر از پیشگویی جاماسپ آگاه بود. همان روزی که کوسها و کرناها را به صدا در آوردند و مردان بلخی را برای نبرد فرا خواندند، جاماسپ به ستارگان نگریست و دانست که زریر و شماری بسیار از فرزندان و خویشاوندان شاه کشته خواهند شد.  گشتاسپ نخست می خواست از پیوستن ایشان به لشکر جلوگیری کند، به این سودا که مرگشان را ازایشان دور دارد. اما جاماسپ او را متقاعد کرده بود که اگر چنین کند، ترس در سپاهیان رخنه خواهد کرد و تورانیان خاک بلخ را به توبره خواهند کشید و به هر صورت همگان را خواهند کشت. کمی پیش از آن که سپاه از دروازههای زرین بلخ خارج شود، جاماسپ با سپهسالار خلوت کرده بود و پیشگوییاش را به او گفته بود. زریر هرچند در دل می دانست پیرمرد راست میگوید، اما وانمود کرد که حرفهایش را باور نکرده. تا حدی بدان دلیل که پند و اندرزهایش را برای بیشتر احتیاط کردن نشنود، و تا حدی از آن رو که نمی خواست این سخنان ادامه یابد و جنگاوران جوانتر را بترساند. اردشیر و فرشاورد و گرامی اگر مرگ خود را حتمی می دانستند و با ترس پا به آوردگاه میگذاشتند، زودتر از پا در می آمدند و از آفریدن آن حماسه ای که با مرگشان گره خورده بود، باز می ماندند.

وقتی سواری سیاهپوش از صف تورانیان جدا شد و پیش تاخت، زریر دریافت که پس از دو هفته، زمانِ تحقق یافتنِ پیشگویی جاماسپ فرا رسیده است. لبخندی زد و کلاهخودش را بر سر نهاد. آنقدر رزم دیده و نبرد آزموده بود که مرگ را همچون یاری در کنار داشته باشد، نه همچون تعقیب کننده ای هراسان گیز. نقاب کلاهخودش را بست و با پاشنه به زیر شکم اسبش زد. بعد، همچنان که اسب با گامهایی آرام پیش میرفت، نیزه اش را گرفت و با حرکتی از زمین بیرونش کشید.

 

وقتی پیشتر رفت، دید که سوار سیاهپوش ایستاده و از رسته ی تورانیان فاصله نمی گیرد. معلوم بود که میترسد. از آن فاصله هویتش را نمی توانست تشخیص دهد، اما سوارکاری سرد و گرم چشیده و مسلط بر اسبش می نمود.

دل به دریا زد و لگام اسب سیاهش را رها کرد. اسب که گویا با غریزه ای به پیشگویی جاماسپ پی برده بود، لختی درنگ کرد، اما بعد او نیز دل یکسره کرد و با گامهایی که به تدریج تندتر و کوبندهتر می شد پیش تاخت. زریر بار دیگر نعره ای جنگی کشید و شعری دیگر را برخواند که فرزندش اسفندیار به تازگی سروده بود. شعری که در آن تورانیان را به بزدلی متهم میکرد. آشکار بود که پهلوانی نمانده که برای زورآزمایی با او به میدان بیاید. از این رو زمان آن رسیده بود که یک تنه به صف تورانیان بتازد. در خاطره ی بزرگان قوم اندک بودند جنگاورانی که به چنین افتخاری دست یافته باشند. از پشت سرش صدای خروش سواران ایرانی را میشنید که تازه قضیه را دریافته بودند و چهار نعل دنبالش می کردند.

 

وقتی به صف تورانیان نزدیک شد، چند سوار پیش آمدند و به پشتگرمی رسته ی یاران پیرامونشان، راه را بر او بستند. زریر بی آن که تردیدی کند، یک راست به میانشان تاخت. نیزه ی سنگینش بر سینه ی اولین سوار نشست و چنان به سادگی از جوشنش رد شد که گویی از شکم فربه گاوی پیر گذر کرده باشد. نیزه ی زریر چرخشی کرد و پهلوی سواری دیگر را نیز درید و در حالی که دو تورانی خونین از آن آویخته بودند، از دست زریر به در رفت. زریر نیزه را رها کرد و گرز را به دست گرفت. با دست چپ شمشیر پهن و سنگینش را کشید. سپری کوچک را بر بازو بسته بود و عادت نداشت جز آن سپری حمل کند. 

 

چند سوار دیگر با نیزه های آخته به استقبالش آمدند. با دستان زرهپوشش نیزه ها را رد کرد و همان طور تاخت کنان از میانشان گذشت. یکی از آنها با سری خونین از ضرب گرز بر زمین افتاد و دیگری فریاد زنان با تنها دست بازمانده اش به یال اسبش آویخت. شمشیرِ زریر دست دیگرش را که هنوز نیزه اش را محکم گرفته بود، از بیخ قطع کرده بود.

زریر در میانه ی صف تورانیان نیم دایره ای را پیمود و در برابرش از کشته پشته ساخت. از شکاف کلاهخودش می توانست صف اسواران ایرانی را ببیند که تاخت کنان پیش می آمدند. صف تورانیان به هم خورده بود و معلوم بود هراس از زریر و نگرانی از هجوم دسته جمعی ایرانیان باعث اغتشاش در میانشان شده است. برای یک لحظه در آن هنگامه ارجاسپ را دید که ردایی سیاه را بر زره پوشیده بود و اشاره می کرد تا سربازانش صف خود را ترمیم کنند.

 

با فشار رانش به اسب فرمان داد تا به سوی او بتازد. اگر در این واپسین خیزش می توانست سالار تورانیان را از پای در آورد، نامش به شایستگی در یادها می ماند. ضربت سهمگین گرزش دو سرِ کلاهخود پوشِ دیگر را خرد و خمیر کرد و راه را گشود تا به سوی ارجاسپ پیش رود. درست در همین لحظه بود که ارجاسپ هم چرخید و با او چشم در چشم شد. ارجاسپ به جای آن که بترسد نعره ای کشید و تبرزینش را که با بندی به دستش آویزان بود، با حرکتی روان در دست گرفت.

 

زریر هر دو دستِ مسلحش را بالا برد، و با پایین آوردنش دو دشمن دیگر را از پشت اسبانشان سرنگون کرد. آنگاه حس کرد چیزی محکم به زرهش برخورد کرده است. ضربه به قدری سریع و ناگهانی بود که از تیره شدن چشمانش یکه خورد. پلکهایش را بر هم فشرد و وقتی گشودشان، چشمانش بر خدنگ درخشان خونینی ثابت ماند که از زره زرین سینه اش بیرون زده بود. ضربان آرام شونده ی قلبش را در گوشهایش حس کرد و طعم شور خون در دهانش دوید. با کمی حیرت برگشت و دید که همان سوارکار سیاهپوش نقابدار پشت سرش ایستاده و هنوز نیزه ای را در دست دارد، که از سینه اش گذر کرده و از آن سو بیرون زده بود. غرید و شمشیرش را چرخاند و نیزه را از کنار دستان سوارکار شکست. سوار سیاهپوش که انتظار این حرکت را نداشت، بر اسبش لغزید کلاه از سرش افتاد. چشمان خسته ی زریر بر چهره ی پرموی ویدرفش جادوگر ثابت ماند. نسبت به بار آخری که او را دیده بود، مسنتر و پخته تر به نظر می رسید. اما همچنان خلق و خویش را حفظ کرده بود. وقتی که با هم چوگان بازی میکردند هم بهانه میگرفت و از باخت سر باز م یزد. به یاد آورد که جاماسپ گفته بود پسرش بستور انتقام خونش را از او خواهد گرفت. خندید و ویدرفش دندانهای زیبایش را دید که از خون سرخ شده بود. زریر با بی اعتنایی توهین آمیزی به او پشت کرد و با بازمانده ی توانش گرزش را بالا برد. برای نخستین بار سنگینی آن را حس میکرد. آنگاه آن را به سوی سرارجاسپ پرتاب کرد.

گشتاسپ و زرتشت از بالای بلندی دیدند که زریر از روی زین فرو افتاد. همچون قطره ای از زر مذاب که در دریایی از آشوبِ تیره فرو رود. یا همچون فرو نشستن خورشیدی سربلند، در پشت ابری سیاه و سهمگین.

بادی خنک که بوی آمودریا را با خود میآورد، از خاور وزید و بر چهره های درهم رفته ی شاه و پیامبر نشست.